
![]() |
Fablar de soberanía en Aragón, no ye cualque cosa nueba. Ye fablar de Fuers.
Os Fuers suposoron durant sieglos o cuerpo lechislatibo por o que se rechiba o poder lechislatibo, executibo y chudizial en Aragón, motibo y orichen de o Reyno d'Aragón, dillá de as albors de o primer milenio. O conchunto de leis y oserbanzias que rechiban a aquellas chens fuoron cuaternatas por primer begata en un libro, conoxito como ro "Códize de o Vidal Mayor" y, porsteriorment, surtioron amiros de nuebos Fuers seguntes as nezesidatz de l'inte. En a Edat Meya, suposoron en muitos aspeutos un enante en dreitos ta os aragoneses, en atros aspeutos, pribilechios ta os noples y, en o suyo conchunto, una esprisión de libertat e identidat como Pueblo dende una ambiesta de conchunto. L'ambiesta meyebal de a soziedat de a epoca no debe tresladar-se literalment ta o contesto autual, ya que o feudalismo ye cosa de a istoria, a istoria ta ra remeranza, tanto de o bueno como de o malo.
Zercustanzias istoricas adbersas ta o nuestro país, fazioron que Aragón beyese derogatos os suyos Fuers a prenzipios de os sieglo XVIII, perdendo definitibament a soberanía istorica de o nuestro Pueblo, asinas como a o nuestro feito nazional dende o plano politico. Manimenos, Nabarra y os autuals territorios d'Álaba, Guipúzcua y Bizcaya, sí mantenioron os suyos Fuers en aquel inte. Os territorios bascos perdioron os suyos Fuers zaga ras Guerras Carlistas y estioron definitibament restauratos en as constituzión española de 1978.
Os Pueblos no tienen por qué renunziar a la suya istoria, en modernizar leis u as suyas istituzions istoricas manetnendo as suyas tradizions identitarias. Reino Unito, u a mesma Comunidat Foral de Nabarra, son esclaters exemplos. En Aragón, por exemplo, se mantiene a denominazión de "Cortes d'Aragón" ta o nuestro parlamento, cuan a istituzión meyebal teneba cuatro cuerpos, y os suyos miembros s'eslechiban por sorteyo, u o "Chustizia d'Aragón, ta ra fegura de o esfensor de o Pueblo de a comunidat autonoma d'Aragón, cuan as suyas funzions meyebals yeran as d'un Trebunal Superior de Chustizia independient. Aragón tampoco no renunzea a la suya simbolochía en o que toca a o Siñal, que probiene de o Estantarte de a Casa Reyal d'Aragón, güe emplegata como siñal de a comunidat autonoma.
O emplego de o termino "Fuero d'Aragón" ta definir un testo constituzional aragonés, cosa tenerba que beyer con os fuers meyebals, fueras de por a suya fuerte personalidat soberanista, que perén tenioron. Como aragoneses, no debemos ni lamentar-nos ni renunziar a o ligato de a nuestra istoria, ya que ísta conforma parti de a nuestra identidat. Os Fuers, por tanto, son un poder que chima esclusibament de o Pueblo Aragonés, y de dengún otri. As dezisions adotatas por o Pueblo Aragonés a trabiés de o suyo parlamento e istituzions, por tanto, serban plenament soberanas.
Os poders d'Aragón, replegatos en l'autual estatuto d'autonomía d'Aragón, por o contrario, "emanan de la Constitución y del pueblo aragonés", y esiste en exerzizio de o dreito a l'autonomía que a constituzión español de 1978 reconoxe. D'atra traza, no esistirba o estatatus legal d'Aragón.
Zaga reflesionar seriament sobre dixar d'un costato ro bitimismo autodepresibo alazetando-no en lamentazions tipicas de l'aragonesismo politico, o debate sozial ye agora por: "Un Aragón permitito" u "Costruyamos l'Aragón que queremos". Autonomía Vs. Fuero.